دهانشويهها
دکتر ماندانا پرتوي / دندانپزشک - اندونتيست
موارد متنوعي از دهانشويهها از خوشبو کنندههاي سادهي دهاني تا محصولاتي که روي سلامت دهان تأثير دارند در بازار موجود است.
دهانشويههاي حاوي فلورايد در جلوگيري از پوسيدگي مؤثرند.
موارد تجويز آنها:
· در درمانهاي ارتدونسي
· کودکان با ريسک بالاي پوسيدگي
· بيماران مبتلا به خشکي دهان
· بيماران تحت اشعه درماني
از دهانشويههاي ضدپلاک يا ضدميکروبي براي جلوگيري از تشکيل پلاک باکتري و پيشگيري يا درمان ژنژيويت مزمن استفاده ميشود. دهانشويهها فقط روي پلاک فوق لثه تأثير ميگذارند و نقشي در درمان بيماري پريودونتال موجود ندارند زيرا قادر به دسترسي به ناحيهي تحت لثه يا نفوذ بين لايههاي ضخيم پلاک دنداني نميباشند. لذا از دهانشويهها بعد از scaling فوق يا تحت لثه براي مدت کوتاهي که نتوان کنترل مکانيکي پلاک را انجام داد استفاده ميشود.
موارد کاربرد دهانشويههاي ضدپلاک:
1- جانشين مسواک زدن درموارد:
· عفونتهاي حاد مخاطي دهان يا لثهيي
· بعد از جراحي لثه يا دهان و طي دوران ترميم
· بعد از جراحي فک يا fixation بين فکي به دنبال شکستگي فک
· براي بيماران دچارناتواني ذهني يا جسمي
2- کمک به مسواک زدن درمواردي که مسواک زدن در بعضي نواحي باعث ناراحتي شده يا امکانپذير نباشد.
·
بعد از scaling که ازدياد حساسيت در ناحيهي طوق به علت عريان شدن سطح
ريشه باشد که به مدت 4 هفته دهانشويه تجويز ميشود البته از درمانهاي
ضدحساسيت نيزبايد استفاده شود.
· به دنبال scaling تحت لثهيي
و root planingکه دچار آزردگي لثه ميشود. استفاده از دهانشويه به مدت
حدود 3 روز تجويز ميشود.
انواع دهانشويههاي ضدپلاک:
1-
دهانشويههاي حاوي روغنهاي اوليه: Listerine يک دهانشويه حاوي روغنهاي
اوليه و فنولي است. داراي اثر متوسط در مهار توليد پلاک بوده و مقداري اثر
ضد ژنژيويت نيز دارد. فقدان مؤثر آن در مهار پلاک به علت باقي ماندن آن به
مدت ناچيز در دهان است.
2- مواد اکسيژندار مانند پراکسيدهيدروژن سديم، پراکسيبرات بافر و پراکسيکربنات. در دهانشويهها داراي اثر مفيد روي ژنژيويت حاد زخمي به علت اثر مهاري آن روي باکتريهاي بيهوازي است.
3- آنتي سپتيکهاي
Bisguanide مانند کلرهگزيدين Alexidine و Octenidine. داراي اثر ضدپلاک
ميباشند. اين ترکيبات قادر به از بين بردن دامنهي وسيعي از
ميکروارگانيسمها از طريق تخريب ديوارهي سلولي آنها هستند. مولکولهاي
کلرهگزيدين جذب سطوح دهاني شده و در درازمدت با خاصيت باکتريوسيد آزاد
ميشوند. طي اين روند کلرهگزيدين ويژگي ضدپلاک دارد که برتر از ساير مواد
مي باشد. اثر ضدباکتري کلرهگزيدين مربوط به افزايش در نفوذپذيري غشاي
سلولي و به دنبال آن کوآگوله شدن ماکرو مولکولهاي سيتوپلاسمي است.
در in-vitro عليه باکتريهاي گرم مثبت و منفي شامل هوازيها، بيهوازيها، مخمرها و قارچها مؤثر است.
Substantivity
عبارت از توانايي داروها براي جذب شدن و اتصال به نسوج نرم و سخت. اين
خاصيت کلرهگزيدين در سال 1970 توصيف شد و با توجه به اين خاصيت،
کلرهگزيدين ممکن است غلظت مؤثر خود را براي مدتهاي زيادي حفظ کند.
عوارض:
· طعم نامناسب
· تغيير در حس چشايي
·
ايجاد رنگ قهوهيي روي دندان که از بين بردن آن مشکل است.اين رنگ روي مخاط
و زبان نيز رسوب کرده و در ارتباط با رسوب مواد غذايي رنگزا روي دندانها
و مخاط است.لذا به افرادي که کلرهگزيدين مصرف ميکنند توصيه ميشود چاي و
قهوه در زمان مصرف آن استفاده نکنند. به خصوص از کلرهگزيدين در بيماراني
که پر کردگي کمپوزيت قدامي يا گلاس آيونومر دارند استفاده نشود چون باعث
تغيير رنگ اين پرکردگيها ميشود.
· باعث ايجاد calculus فوق لثه مي شود.
· سايش مخاطي و تورم پاروتيد از عوارض نادر آن است.
· به علت جذب ضعيف آن از دستگاه گوارش سميت پائيني دارد.
4- Triclosan يک
trichlora-2Θ-hydroxy diphenyl ether است. آنتي سپتيک غيريوني ميباشد.
اثر آنتيسپتيک متوسط دارد و در صورت کاربرد توام آن با روي باعث کاهش
التهاب درم ناشي از هيستامين و کاهش شدت و دورهي درمان زخمهاي آفتي
ميشود.
· Colgate total plax دهانشويهيي داراي triclosan و
سديم فلورايد است. Triclosan فاقد خاصيت substantivity است ولي ميتوان
مدت وجود آن در دهان را با ترکيب آن با copolymerهايي مانند methoxy
ethylene وmaleic acid افزايش داد.
5- Povidone iodine
فاقد اثر ضد پلاک در صورت مصرف دهانشويه 1% آن است . يد داراي جذب مخاطي
بوده و در افراد دچار حساسيت به يد ممکن است مشکلساز شود.
محتواي الکل دهانشويهها
غالب
دهانشويهها حاوي الکل درحد درجه pharmaceutical بوده و با کاربرد مادهي
محافظت کننده و نيمه فعال مقادير قابل توجه الکل در دهانشويهها ممکن است
مشکلاتي را پديد آورد. از بلع آن توسط کودکان بايد پرهيز شود. در کودکان
نبايد تجويز شود زيرا آنها قادر به خارج کردن مقادير کافي دهانشويه از
دهان نبوده و از طرفي غالب کودکان داراي بهداشت مناسب لثه ميباشند.
به
علت ارتباط بين مصرف الکل و استعمال دخانيات با سرطان دهان و حلق، لذا
مصرف مداوم دهانشويه حاوي الکل ممکن است شيوع اين نوع سرطانها را در اين
افراد افزايش دهد.
در نهايت الکل موجود در دهانشويهها باعث کاهش سختي کامپوزيت و ساير مواد ترميمي رزيني- هيبريد ميشود.
