آفت دهاني
نویسنده : دكتر فاطمه حبيبي
آفت يكي از بيماريهاي پوستي بافت دهان است كه معمولا خودبهخود بهبود مييابد .
آيا تا به حال درد و سوزش روي زبان يا لثههاي خود احساس كردهايد؟ اگر اين طور است، حتما تا مدتها آب خوش، ببخشيد، غذاي خوشمزه از گلويتان پايين نرفته است و هر بار تا عمق سرتان درد گرفته است؟ چيزي درباره آفت شنيدهايد؟
آفت دهان هم مانند هر نوع زخم ديگري، نوعي ضايعه است كه به علت از بين رفتن بخشي از پوشش داخلي دهان يا لثه و در قسمت داخلي گونهها به وجود ميآيد و بهطور معمول در خانمها بيشتر است. در مجموع، حدود يك پنجم مردم جامعه به آن مبتلا ميشوند. اگر چه افراد در هر سني در معرض ابتلا به آن هستند ولي در 10 تا 40 سالگي شايعتر است.
علت و عوامل بروز
پزشكان با توجه به تجربه طبابت خود ممكن است هر روز با عامل جديدي مواجه شوند. بهطور معمول، عوامل گوناگون به طور موضعي يا سراسري در بدن عمل ميكنند. آلرژي به غذا و دارو، استرس جسمي و فشار عصبي از علل شايع بروز آفت دهان هستند اما اطلاعات موجود، متناقضاند و علت اينكه آلرژي يا استرس موجب آفت ميشود، مشخص نيست. در بسياري از مواقع، آسيبي كه از دندانها به پوشش سطح داخلي گونهها وارد ميشود، عامل به وجود آمدن آفت است. اين آسيبها ممكن است هنگامي كه لقمه بزرگي را ميجويم يا با دهان پر از لقمه غذا صحبت ميكنيم ايجاد شوند.
خوب است بدانيد كه يكي از علتهاي آفتهاي مكرر دهان، همين گاز گرفتن سطح داخلي گونهها است. بايد روش جويدن را اصلاح كنيم و يا اگر مشكلات دندان وجود دارد، آن را برطرف كنيم. برخي تصور ميكنند كه از علل و عوامل اصلي ابتلا به آفت دهان، وجود ويروس تبخال و ابتلا به اين عارضه است در حالي كه ويروس هرپس كه عامل تبخال است، هرگز از ضايعات آفتي به دست نيامده است. اگر چه هر عاملي كه موجب ضعف دستگاه ايمني ميشود مانند بيماريهاي شديد يا طولاني مدت، ممكن است موجب بروز تبخال منتشر و همچنين باعث بروز آفت شديد و منتشر شود. بد نيست بدانيد كه شدت ضايعات آفت دهان در برخي از بانوان پيش از شروع دوره ماهانه بيشتر ميشود و همچنين برخي از ضايعات آفت در مادران باردار در سه ماهه سوم برطرف ميشود. برخي از مطالعات نشان ميدهد كه نيكوتين ممكن است تاثير مفيدي در رفع زخمهاي آفتي دهان داشته باشد. در يك بررسي محدود، به تعدادي از بيماران، قرصهاي حاوي نيكوتين داده شد و پژوهشگران مشاهده كردند كه اين بيماران بهبود يافتند.
از همه رنگ، از همه نوع
در بررسي و معاينه بيماران به طور معمول سه نوع آفت وجود دارد:
* آفتهاي كوچك كه بيشترين نوعاند و در 80 درصد موارد وجود دارند، يكي دو هفته ميمانند و درد كم تا متوسطي دارند و جاي زخم نميگذارند و رفع ميشوند.
* آفتهاي تبخالي شكل در 10 درصد موارد وجود دارند. مانند تبخالاند و متعدد و گروهي به وجود ميآيند.
* آفتهاي بزرگ كه اندازه آنها به چند سانتيمتر ميرسد و بهبودشان آهسته است و اگرچه تعدادشان كم است، اما بسيار دردناكاند. اغلب در انتهاي سقف دهان (كام نرم) و بخشي از حلق كه در مجاورت دهان است (حلق دهاني) به وجود ميآيند و بهبود بيمار مبتلا به اين نوع آفت، دو هفته تا يك ماه طول ميكشد و ممكن است از خود آثاري برجاي بگذارد..
آغاز ازكجا و پايان به كجا
آفتهايي كه به طور مكرر و راجعه به وجود ميآيند و استوماتيت آفتي يا التهاب پوشش داخلي دهان به علت آفت ايجاد ميكنند، به طور معمول در چهار مرحله اين كار را انجام ميدهند
* مرحله اخطار يا هشدار: 24 ساعت طول ميكشد و احساس گزگز شدن، درد و بيحسي و سوزش و سوزنسوزن شدن وجود دارد.
* مرحله پيش از زخم: 18 ساعت تا 3 روز طول ميكشد و درد متوسط تا شديد وجود دارد. در نواحي كه آفت به وجود ميآيد، ضايعهاي صاف يا برجسته با هاله قرمز در اطراف وجود دارد كه با لايهاي خاكستري يا زرد رنگ پوشيده ميشود.
* مرحله زخم: يك تا 16 روز طول ميكشد و دو سه روز پس از اينكه ضايعات ايجاد شوند، به شدت دردناكاند.
* مرحله التيام: 4 تا 35 روز طول ميكشد و موجب بهبود نسبي محل ضايعه ميشود.
دو سوم بيماران در مدت 15 روز بهبود نسبي مييابند اما يك سوم آنها ممكن است تا 40 روز گرفتار باشند. نشانگاني وجود دارد به نام PFAPA كه شامل تب دورهاي، آفت، التهاب و درد گلو و بزرگي غدد لنفاوي كه در كودكان مشاهده ميشود. هيچ بيماري شناخته شدهاي با آن همراه نيست و مدت هر حمله راجعه آن 4 تا 5 روز است و حمله بيماري را ميتوان با يك بار مصرف قرص پرونيزولون به مقدار 2 ميليگرم براي هر كيلوگرم وزن كودك، در شروع بيماري، درمان كرد و اگر عارضه مكرر باشد، با عمل برداشتن لوزه، بهبود قطعي حاصل ميشود. نوعي از آفت وجود دارد كه به شكل زخمهاي بزرگ روي كام شيرخواران به وجود ميآيد. اين نوع آفت كه بدنار ناميده ميشود، به علت تماس سر پستانك شيشه شير يا پستانك با مخاط دهان به وجود ميآيد. تغيير در پستانك و تهيه نوعي از آنكه شكل مناسبتري دارد، موجب بهبود ميشود، اگرچه ممكن است جاي زخم باقي بماند.
آنچه حس ميكنيد
گزگز يا سوزش، ممكن است يك روز قبل از بروز ضايعه آفت وجود داشته باشد. در دو تا سه روز اول، ضايعات به شدت دردناك است و فرد مبتلا به آفت در خوردن و صحبت كردن مشكل خواهد داشت.
آنچه ميبينيد
آفت به شكل ضايعهاي منفرد يا متعدد، كوچك، سطحي و با لبههاي كاملا مشخص است كه با يك لايه خاكستري رنگ پوشيده شده و هالهاي قرمز در اطراف دارد.
تشابه و تفاوت
برخي از ضايعات ممكن است با آفت مشابه باشد. اين موارد شامل تبخال، برفك، آنژين ونسان كه نوعي عفونت و آبسه گلو است، زخم ناشي از ضربه و آسيب، كمبود ويتامين 12B يا اسيد فوليك يا آهن است. درباره كمبود ويتامين نوشتيم، خوب است بدانيم كه كمبود ويتامينهاي 1B، 2B و 6B از عوامل تشديد كننده آفت هستند.
چه كار كنيم؟
هدف از درمان، كنترل درد، كوتاه كردن زمان بهبود ضايعات و جلوگيري از ايجاد ضايعات جديد است. بسياري از افراد به طور خودسرانه از كورتون خوراكي استفاده ميكنند اما بايد اين دارو پس از مشاهده و تجويز پزشك، تهيه و مصرف شود و تنها در مراحل اوليه بيماري موثر خواهد بود. متاسفانه بيماري بسياري از بيماران پس از قطع درمان، عود ميكند. اين گروه از بيماران بايد در پي عارضه و مشكلي اصلي باشند كه به ضعف دستگاه ايمني منجر شده است و با تقويت دستگاه ايمني و پرهيز از استرس، احتمال بروز آفت را كمتر كنند.
